Artemis Accords mają już pięć lat i przystąpiło do nich kilkadziesiąt krajów, w tym ostatnio trzy nowe. Ten zestaw porozumień, zawartych przez Stany Zjednoczone z innymi krajami, odnosi się do amerykańskiego programu Artemis, czyli powrotu m.in. do załogowej eksploracji Księżyca.
Porozumienia Artemis to zestaw wytycznych, opracowanych przez NASA i Departament Stanu USA. Przystąpienie do Artemis Accords jest wymogiem, aby móc współpracować ze Stanami Zjednoczonymi przy eksploracji Księżyca w programie Artemis, ale dokumenty te można też traktować jako ogólne zasady działalności w kosmosie.
Artemis Accords to deklaracja, dokument polityczny, w którym kraje oświadczają, do jakich zasad będą się stosować przy eksploracji Księżyca. Nie stanowi jednak prawa międzynarodowego w pełnym sensie, a niektóre jego zapisy są uznawane przez część prawników jako niezgodnie na przykład z Traktatem o przestrzeni kosmicznej (pełna nazwa: Układ o zasadach działalności państw w zakresie badań i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi, z 1967 r.).
Zapisy Artemis Accords wskazują, że współpraca państw będzie pokojowa, zgodna z prawem międzynarodowym. Obejmują: konieczność ochrony miejsc dziedzictwa kosmicznego (np. miejsc lądowania istotnych sond kosmicznych); konieczność prowadzenia rejestru obiektów wysyłanych w kosmos przez dany kraj; potrzebę informowania innych krajów w otwarty sposób o swojej działalności kosmicznej; współpracę naukową na zasadzie otwartego dostępu do danych naukowych; ograniczanie ilości kosmicznych śmieci; współpracę w sytuacjach kryzysowych i ratowania astronautów.
Odwołują się do Traktatu o przestrzeni kosmicznej, na przykład w kontekście użytkowania zasobów kosmicznych, a także do innych traktatów prawa kosmicznego.
Podpisanie pierwszego porozumienia Artemis Accords nastąpiło w 2020 roku. Wtedy ze Stanami Zjednoczonymi zawarło je siedem krajów, natomiast obecnie sygnatariuszami jest już 59 państw na świecie, w tym Polska – od 2021 roku.
Krajami, które w ostatnim czasie przystąpiły do Artemis Accords są Malezja, Filipiny i Węgry. Dwa pierwsze z wymienionych podpisały deklarację 26 października, a trzeci 22 października. Porozumienia nie podpisały Rosja i Chiny, natomiast podpisały Indie. (PAP)
cza/ bar/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce – naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii “Świat” oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
